πεταλούδα

πεταλούδα
I
Ακμαίο στάδιο των λεπιδόπτερων. Είναι έντομο με μικρό κεφάλι, αλλά ιδιαίτερα αναπτυγμένο κατά την έννοια του πλάτους_ τα πλευρικά μάτια είναι σύνθετα, μεγάλα και αποτελούνται από πολυάριθμα ομματίδια ή απλά μάτια (μέχρι 27.000 στη σφίγγα του κομβόλβουλου)· σε μερικές νυκτόβιες π. απαντώνται επίσης δύο ομματίδια στην κορυφή του κεφαλιού. Στο δεύτερο τμήμα του κεφαλιού υπάρχουν δύο κεραίες σε διάφορο σχήμα και μήκος: σε όλες τις ημερόβιες π. οι κεραίες είναι ροπαλοειδείς, ενώ, αντίθετα, στις νυκτόβιες είναι κτενοειδείς ή νηματοειδείς ή πτερωτές κλπ. και συχνά διαφέρουν, ανάλογα με το φύλο. Τα στοματικά όργανα της π. είναι μυζητικά: οι εξωτερικοί λοβοί των γνάθων ενώνονται και σχηματίζουν έναν αγωγό, που διοχετεύει στο πεπτικό σύστημα το νέκταρ, το οποίο το έντομο απομυζά από τα λουλούδια ή το ζαχαρώδες υγρό που αποσπά από τα φρούτα. Ο αγωγός αυτός (προβοσκίδα) είναι τυλιγμένος σπειροειδώς όταν το έντομο αναπαύεται, ενώ μένει ξετυλιγμένος όταν το έντομο βρίσκεται σε δραστηριότητα· σε μερικά είδη (Σφιγγίδες), η προβοσκίδα είναι πάρα πολύ μακριά, ενώ σε άλλα (βόμβυκες) περιορισμένη ή λείπει τελείως· σε μερικές μεγάλες αυστραλιανές π. του γένους ophideres, η προβοσκίδα είναι τόσο ισχυρή, ώστε διατρυπά τη φλούδα των φρούτων. Η π. έχει τρία ζεύγη λεπτών και μέτριου μεγέθους θωρακικών ποδιών· η ανάπτυξη και τα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους ποικίλλουν ανάλογα με την οικογένεια και το γένος· συνήθως το πρώτο ζευγάρι των ποδιών φέρει μια κινητή ελασματοειδή απόφυση, που λέγεται επίφυση και είναι σκεπασμένη με τρίχες, οι οποίες χρησιμεύουν ως βούρτσα για την καθαριότητα των κεραιών και της προβοσκίδας· ένα ή δύο πλήκτρα μπορεί να υπάρχουν στα άλλα δύο ζευγάρια ποδιών.
Τα φτερά είναι τέσσερα, γενικά τριγωνικά. Τα εμπρόσθια έχουν περισσότερη σταθερότητα, ενώ τα οπίσθια, λιγότερο ρωμαλέα και ουσιώδη για την πτήση, παρουσιάζουν συχνά θεαματικές αποφύσεις σε σχήμα ουράς, οδοντώσεις και διάφορες διακοσμήσεις. Σε μερικές π. τα φτερά είναι εφοδιασμένα με μακριά τριχωτά κρόσσια και στους μικροσκοπικούς Πτεροφορίδες και Ορνεοδίδες (δυο οικογένειες μικρολεπιδόπτερων) είναι χαραγμένα τόσο βαθιά, ώστε να φαίνονται σαν μικρές βεντάλιες. Τα μπροστινά και τα πίσω φτερά είναι συνήθως ενωμένα με ειδικές αρθρώσεις (του χαλινού ή ζυγού) και σχηματίζουν ενιαία επιφάνεια. Σκεπάζονται ολόκληρα ή κατά ένα μέρος από τρίχωμα και λέπυρα (τρίχες μεταμορφωμένες και πεπλατυσμένες), πλούσια σε αποχρώσεις, που διαμορφώνουν ωραίους καστανούς, κόκκινους και κίτρινους συνδυασμούς· μερικοί μεταλλικοί χρωματισμοί ιριδίζοντες, γαλάζιοι και μωβ οφείλονται, αντίθετα, σε οπτικά φαινόμενα (επαλληλία, διάπλαση, αντανάκλαση), που προκαλούνται από την ιδιαίτερη δομή, το πάχος και τη διάταξη των λεπύρων· άλλα χρώματα (πράσινο, πορφυρό, λουλακί) είναι μεικτά, χρωστικά και οπτικά.
Στις ημερόβιες π. –που αναπαύονται κρατώντας τα φτερά κάθετα κλειστά– η άνω όψη είναι συχνά ζωηρά χρωματισμένη, ενώ η κάτω (η μόνη ορατή όταν η π. αναπαύεται) έχει χρώματα εμφανή ή τελείως όμοια με τα χρώματα του φλοιού του δέντρου στο οποίο συχνάζει το έντομο. Στις νυχτόβιες π. –που αναπαύονται με τα μπροστινά φτερά, τα οποία καλύπτουν τα πίσω– οι δυο όψεις είναι σχεδόν όμοιες, αλλά τα πίσω φτερά έχουν μερικές φορές ζωηρότατους χρωματισμούς, ενώ τα μπροστινά παίρνουν χρώματα και σχέδια μιμητικά.
Στις νυχτόβιες π. περισσότερο από τις ημερόβιες, καλύπτονται από λέπυρα και τρίχες και το κεφάλι και ο θώρακας και η κοιλιά. Πολύ συχνά ο χρωματισμός είναι δευτερεύων φυλετικός χαρακτήρας: εκτός από αυτό το χαρακτηριστικό, τα θηλυκά διακρίνονται από το σχήμα και τις διαστάσεις. Η πτήση της π. είναι σε πολλά είδη ασθενική και σύντομη. Σε άλλα, αντίθετα, είναι παρατεταμένη, επίπεδη και συγκρατημένη ή ταχύτατα δονούμενη. Μερικά μεταναστευτικά είδη όπως η π. μονάρχης (danais archippus) και η σφίγγα της πικροδάφνης(daphnis nerii) μπορούν να πετούν για μεγάλο διάστημα. Πολυάριθμες π. πετούν την ημέρα, άλλες κατά το λυκαυγές και το λυκόφως (Σφιγγίδες)· πολλά είδη αναπτύσσουν τη δραστηριότητά τους τη νύχτα, γι’ αυτό, τα λεπιδόπτερα υποδιαιρούνται συνήθως σε ημερόβια, εσπερόβια και νυχτόβια.
Η αναπαραγωγή της π. γίνεται με αβγά· ένα ορισμένο διάστημα μετά τη γέννηση, που κυμαίνεται ανάλογα με το είδος και τις κλιματικές συνθήκες, από το αβγό βγαίνει προνύμφη, που λέγεται κάμπη, και τρέφεται κατά το μεγαλύτερο μέροςμε εξωτερικά τμήματα φυτών (φύλλα, βλαστούς, άνθη)· οι προνύμφες όμως μερικών ειδών τρέφονται και με εσωτερικά τμήματα, όπως η ψίχα των καρπών. Αντίθετα με πολυάριθμες άλλες κάμπιες, οι κάμπιες των βομβύκων, που παράγουν το μετάξι, είναι χρησιμότατες, στον άνθρωπο. Ύστερα από διάφορες αλλαγές, οι κάμπιες υφίστανται τη μεταμόρφωση: χρυσαλλίδες και έπειτα τέλεια έντομα.
Πεταλούδα πάνω σε ανθισμένη νερατζιά (φωτ. ΑΠΕ)
ΠΕΤΑΛΟΥΔΕΣ ΤΩΝ ΕΞΩΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ
Τα λεπιδόπτερα των τροπικών περιοχών περιλαμβάνουν είδη αξιόλογα για το μέγεθος, το χρωματισμό και το μιμητισμό τους. 1 - Δαναΐδα η χρυσίππους: διάφορες δαναΐδες είναι διαδομένες στην αμερικανική ήπειρο· 2 - Χλωρίππη η κυανή, της Κολομβίας· 3 - Σονθοναξία η μαινάδα, της νότιας Ασίας και της Μαλαισίας· 4 - Παπίλιος ο Πρίαμος, της Ασίας και της Ινδονησίας· 5 - Ακτιάδα σελήνη, της νότιας Ασίας· 6 - Υπολιμνάς· 7 - Παπίλιος ο δάρδανος της Αφρικής· 8 - Καλλίμα η ιναχίδα, της νότιας Ασίας· 9 - Ουρανία η απαστράπτουσα, νότιας Αμερικής· επίσης νότιας Αμερικής είναι και οι έξι επόμενες πεταλούδες: 10 - Παπίλιος ο ανδρόγεως· 11 - Ελικώνιος η μελπομένη· 12 - Μορφώ η μετάχειλη· 13 - Μορφώ η πηλείδης· 14 - Αγριάδα η νάρκισσος· 15 - Μορφώ η Εκάβη.
ΠΕΤΑΛΟΥΔΕΣ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ
Απεικονίζονται μερικά από τα θεαματικότερα και κοινότερα λεπιδόπτερα της Ευρώπης. Το α ή το θ μετά τον αριθμό σημαίνει πως απεικονίζεται το θηλυκό ή το αρσενικό. Σε ορισμένα είδη φαίνεται η κάτω όψη των φτερών. Οι διάφορες πεταλούδες είναι τοποθετημένες κοντά στα φυτά όπου ζουν κατά προτίμηση οι αντίστοιχες κάμπιες: 1 - Κατωκάλα η προσφιλής· 2 - Πορθήτρια η ανομοία· 3 - Νυμφαλίδα η αντιόπη· 4 - Βανέσσα η ατάλαντη· 5 - Ισία η ισαβέλλα· 6 - Πεταλούδα των νεκρών· 7 -Σφίγγα της πικροδάφνης· 8 - Βανέσσα η ιώ· 9 - Πολυόμματη ο ίκαρος· 10 - Χάραξις ο ιάσιος· 11 - Πιερίδατης κράμβης· 12 - Αρκτία η κοινή· 13 – Παρνάσσιος Απόλλων 14 - Ανθοχαρής του αγριοκάρδαμου· 15 - Σφίγγα η νεκροκεφαλή· 16 - Παπίλιος ο ποδαλείριος.
Πεταλούδα μονάρχης, μεταντιστευτικό είδος που κάθε φθινόπωρο ταξιδεύει από τον Ανατ. Καναδά και τις ΒΑ ΗΠΑ στο Μεξικό (φωτ. ΑΠΕ)
II
Είδος πρόσθιας αθλητικής κολύμβησης. Εμφανίστηκε ταυτόχρονα το 1934 στην πρώην ΕΣΣΔ και τις ΗΠΑ. Το 1952 η Διεθνής Κολυμβητική Ομοσπονδία (ΔΚΟ) χώρισε την κολύμβηση σε δύο ανεξάρτητα είδη, την πρόσθια και την «π.» Τον επόμενο χρόνο εμφανίστηκε μια τελειοποιημένη ποικιλία «π.», το δελφίνι.
Αθλήτρια κολύμβησης σε αγώνισμα πεταλούδας.
* * *
η
1. κοινή ονομασία τών 15.000 ειδών λεπιδοπτέρων τής υπεροικοΥένειας papilionidae, με 6 οικογένειες και με παγκόσμια εξάπλωση, καθώς και τών άλλων λεπιδοπτέρων
2. τεχνολ. περικόχλιο ή άλλο εξάρτημα για μπουλόνι σε σχήμα πεταλούδας
3. το παπιγιόν
4. είδος μεταλλικού τεχνητού δολώματος που μοιάζει με καθρεφτάκι
5. είδος και επίσημη ονομασία αγωνίσματος κολύμβησης
5. φρ. «πεταλούδα τής νύχτας» — γυναίκα ελευθέριων ηθών που συνάπτει εύκολα σχέσεις σε νυκτερινές εξόδους.
[ΕΤΥΜΟΛ. Η λ. προέρχεται πιθ. από τον τ. πετηλίς «ακρίδα»].

Dictionary of Greek. 2013.

Игры ⚽ Поможем написать курсовую

Look at other dictionaries:

  • πεταλούδα — η 1. έντομο ευκίνητο και ωραίο, αλλιώς ψυχή: Μια ωραία πεταλούδα, φουντωτή και παρδαλή. 2. μτφ., λαιμοδέτης σε σχήμα πεταλούδας, παπιγιόν …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • κολύμβηση — Σύνολο κινήσεων, που επιτρέπει τη μετακίνηση και την επιλογή κατεύθυνσης μέσα στο νερό, τόσο στην επιφάνεια όσο και σε κατάδυση. Με την καθιέρωση ειδικών στιλ η κ. εξελίχθηκε σε αθλητική δραστηριότητα. Η τεχνική της κ. υποδιαιρείται ανάλογα με τα …   Dictionary of Greek

  • μεταξοσκώληκας — Κοινή ονομασία της προνύμφης του λεπιδόπτερου εντόμου Bombyx ή Sericaria mori, της οικογένειας των βομβυκιδών, η οποία παράγει το μετάξι. Ο μ. έχει επίμηκες σώμα και τρέφεται αποκλειστικά με φυτά μουριάς. Η προνύμφη αυτή υφίσταται τέσσερις… …   Dictionary of Greek

  • εξαερωτής ή καρμπιρατέρ — Μηχανικό όργανο που παρέχει και αναμειγνύει το καύσιμο και τον αέρα κατά την τροφοδοσία των κινητήρων εσωτερικής καύσης, με ανάφλεξη μέσω σπινθήρα. Παλαιότερα ονομαζόταν αναμείκτης ανθρακωτής ή αναμεικτήρας. Μέχρι και τη δεκαετία του 1980 η… …   Dictionary of Greek

  • Schmetterlinge — Kolorierter Stich mit forstschädlichen Schmetterlingen von Tieffenbach aus Ratzeburgs „Die Waldverderbnis“ (1866) Systematik Unterstamm …   Deutsch Wikipedia

  • Μαχάων — Έντομο της οικογένειας των παπιλιονιδών, της τάξης των λεπιδοπτέρων. Η επιστημονική ονομασία του είναι Papilio machaon. Πρόκειται για ημερόβια πεταλούδα, η οποία συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες της Ευρώπης, καθώς το μέγεθός της φτάνει τα 6,4 10… …   Dictionary of Greek

  • Πιερίδες — I Όνομα μυθολογικών προσώπων. 1. Εννέα θνητές κόρες του βασιλιά της Πιερίας, Πιέρου, και της Ευδίππης. Είχαν συναγωνιστεί τις Μούσες σε ένα διαγωνισμό τραγουδιού στον Ελικώνα και είχαν νικηθεί. Οι θεοί τις λυπήθηκαν και τις μεταμόρφωσαν σε πουλιά …   Dictionary of Greek

  • ηπίαλος — ἠπίαλος, ό (Α) 1. υψηλός πυρετός με ρίγη, με κρυάδες 2. το ρίγος πριν από την εκδήλωση τού πυρετού 3. ο ηπιάλης, ο εφιάλτης 4. φρ. «αηδόνων ηπίαλος» ποιητής που με τις κρυάδες του προξενεί ρίγη στα αηδόνια (Φρύνιχος). [ΕΤΥΜΟΛ. Πιθ. < ήπιος +… …   Dictionary of Greek

  • λεπιδόπτερα — (lepidoptera). Μεγάλη τάξη oλομετάβολων εντόμων, δηλαδή εντόμων με πλήρη μεταμόρφωση, τα οποία φέρουν την κοινή ονομασία ψυχές ή πεταλούδες όταν βρίσκονται στο στάδιο του ώριμου ή ακμαίου ατόμου. Το στάδιο της προνύμφης ονομάζεται κάμπη και το… …   Dictionary of Greek

  • μαχάων — Έντομο της οικογένειας των παπιλιονιδών, της τάξης των λεπιδοπτέρων. Η επιστημονική ονομασία του είναι Papilio machaon. Πρόκειται για ημερόβια πεταλούδα, η οποία συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες της Ευρώπης, καθώς το μέγεθός της φτάνει τα 6,4 10… …   Dictionary of Greek

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”